بررسی نهاد داوری سازمانی در حقوق ایران با رویکردی بر مبانی مشروعیّت آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، مشهد، ایران

10.22034/ijrj.2021.687042

چکیده

داوری سازمانی در جایی است که طرفین توافق می‎کنند موضوع اختلاف آنها تحت نظارت یک سازمان حقوقی، کنترل، اداره و مدیریت شود. در حقیقت بخلاف داوری موردی که با مراجعۀ اصحاب دعوا به شخص یا اشخاصی معیّن تحقّق می­یابد، نهاد داوری سازمانی با تشکیلات و قواعد داوری منسجم، و مکانیسمی متفاوت از داوری موردی، از مزایای غیر قابل انکاری از قبیل شیوۀ خدمات­رسانی به طرفین دعاوی در جهت انتخاب داور و نظارت بر روند صدور حکم برخوردار است. نظر به اهمیّت عملکرد این نهاد، علّت پرداختن به این موضوع، تبیین هر جه بیشتر و پرداختن به مبانی مشروعیّت آن می­باشد. ثمرۀ مطالعه حاضر که به روش تحلیلی صورت پذیرفته، آن است که آراء صادره از این نهاد، همچون آراء صادره از شورای حل اختلاف لازم الاجراء بوده و به نوعی می­توان آن را زیرمجموعه ای از شورای حل اختلاف قلمداد کرد. ضمن اینکه مشروعیت فعالیّت­های آن، مستفاد از اطلاق آیات، روایات و استدلال بر سیره و دلیل عقل، قابل استناد است. همچنین بنای عقلا بر اهتمام به امور غیر در زمان بروز منازعات، و استناد به قواعد فقهی در مقام ضرورت دفع ضرر وارده که مصداقی از احسان و نیکوکاری است، مشروعیّت فعالیّت سازمان موردنظر را تأیید می­ کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Study of Organizational Arbitration in Iranian Law with an Approach Based on Its Legitimacy

نویسندگان [English]

  • Omolbanin Hasan pour Tiji 1
  • ozra entekhabian 2
1 PhD Student, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Mashhad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Organizational arbitration is where the parties agree that the subject of their dispute will be controlled, managed, and run under the supervision of a legal organization. In fact, unlike the case arbitration ─ which is accomplished by referring litigants to specific person(s) ─ the arbitral tribunal is an organization that has coherent arbitration structures and rules, and also has a different function from the case arbitration. And for this reason, it has undeniable advantages, such as the special way of providing services to the litigants in order to select an arbitrator and monitor the sentencing process. Considering the importance of the performance of this institution, the reason for addressing this issue is to explain the subject of research as much as possible, and to examine the foundations of its legitimacy. The results of this study, which is written in an analytical manner, are as follows: The votes issued by this institution, like the votes issued by the Dispute Resolution Council, are binding and can be considered as a subset of the Dispute Resolution Council. Meanwhile, the legitimacy of its activities stems from the breadth of the meaning of the verses, narrations, and reasoning on the manners and reason of wisdom. Also, the practice of the wise in trying to take care of the affairs of others in times of conflicts, and invoking the rules of jurisprudence as a necessity to repel harm ─ an example of benevolence and charity ─ confirms the legitimacy of the organization's activities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Arbitration
  • hakamiya
  • Organizational Arbitration
  • Case Arbitration
  • Principles of Legitimacy
  • قرآن کریم.

    • ابن قدامه مقدسی (بی­تا)، أبو محمد، الکافی فی فقه الإمام المبجل أحمد بن حنبل. جلد4. بیروت – لبنان.
    • ابن مکی عاملى (شهید اول)، محمد (1417)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. جلد2. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دوم.
    • ابن نجیم حنفی، زین الدین (بی­تا)، الاختیار لتعلیل المختار. جلد7. بیروت – لبنان: نشر دار المعرفة.
    • ابوالصلاح حلبى، تقى الدین بن نجم الدین (1403)، الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانه عمومى امام امیر المؤمنین علیه السلام، اول.
    • ایزدی فرد، علی­اکبر؛ فلاح، اکبر؛ خزائی پول، صفر (1388)، مشروعیت قضاوت خصوصی براساس نهاد تحکیم. فصلنامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال ششم، شماره هجدهم.
    • بردبار، محمد حسن (1374)، چشم انداز داوری بین‎المللی. مجله کانون وکلا، شماره 156و 157.
    • بلاذری، احمد بن یحیی (1998)، فتوح البلدان. بیروت: نشر دار و مکتبه الهلال.
    • بیهقی، محمد بن حسین (1394)، تاریخ بیهقی. جلد 7. بی­جا: انشارات مهتاب.
    • تمیمی مغربى، نعمان بن محمد (1385)، دعائم الإسلام. جلد2. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، دوم.
    • تهانوى، محمدعلی (1158)،‌ کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. جلد1. لبنان: مکتبة ناشرون‌.
    • جعفرزاده، میرقاسم؛ ملائی کندلوس، فخراله (91)، استقلال تعهد انطباق کالاها با قرارداد از تعهد تحویل با تکیه بر کنوانسیون بیع دین بین­المللی کالا (1980 وین) و فقه امامیه، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، سال نهم، شماره سی، صفحات 74-51.
    • حائری، سید کاظم (1415)، القضا فی الفقه الاسلامی. قم: مجمع الفکر الاسلامی ، قم، اول.
    • حرّ عاملى، محمد بن حسن (1409)، وسائل الشیعة. جلد27. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، اول.
    • خویی، سید ابوالقاسم (1407)، مبانی تکمله المنهاج. جلد1. قم.
    • دمیاطی، أبی بکر ابن السید (بی­تا)، حاشیة إعانة الطالبین. جلد4. بیروت – لبنان: نشر دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
    • رشتی نجفى، میرزا حبیب الله (بی­تا)، کتاب الغصب. بی­جا.
    • رضوانیان، اویس (1397)، مسئولیت حقوقی سازمانهای داوری ناشی از استنکاف از رسیدگی به اختلافات ارجاعی. مجله پژوهش حقوق خصوصی: سال هفتم، شماره بیست و چهارم.
    • سرخسی، شمس الدین (بی­تا)، المبوسط. جلد11. بی­جا.
    • سید مرتضی، علی بن حسین (1407)، ناصریات. تهران: مؤسسه الهدی.
    • سیفی، سید جمال (1383)، اهمیّت داوری سازمانی در دعاوی تجاری بین‎المللی. تهران: مرکز انتشارات داوری ایران.
    • شهیدی، جعفر (1363)، تاریخ تحلیلی صدر اسلام تا پایان امویان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    • شیروی، عبدالحسین (1391)، داوری تجاری بین‎المللی. تهران: انتشارات سمت.
    • صدوق، محمّد بن على بن بابویه (1406)، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشریف الرضی للنشر، دوم.
    • ...................... (1413)، من لا یحضره الفقیه. جلد3. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دوم.
    • طباطبایی، سیدحسین (1393)، قاعده احسان و مجرای آن در نظام حقوقی ایران. مجله جستارهای فقه و حقوق: سال اول، شماره دوم.
    • طبری، محمد بن جریر (1362)، تاریخ طبری. جلد4. تهران: نشر اساطیر.
    • طوسى، محمد بن حسن (1407)، الخلاف. جلد4. جلد2. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اول.
    • عاملى (شهید ثانى)، زین الدین بن على (1413)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. جلد14. جلد13. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، اول.
    • عسگری، علیرضا؛ عامری سیاهویی، مصطفی (94)، ادله اعتبار اجتهاد در قاضی و نقد آنها، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، سال یازدهم، شماره سی و نه، صفحات 80-61.
    • علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر (1414)، تذکرة الفقهاء. جلد9. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، اول.
    • فاضل هندى، محمد بن حسن (1416)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. جلد2. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اول.
    • فخرالمحققین حلّى، محمد بن حسن بن یوسف (1387)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. جلد4. قم: مؤسسه اسماعیلیان، اول.
    • فرقانی، محمد کاظم (1378)، قاضی تحکیم. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
    • فروغی نیا، حسین؛ اشرفیان، علی (98)، مشروعیت رسیدگی به جرایم زیست محیطی ناشی از آلودگی مواد نفتی توسط محاکم، کیفری بین المللی از منظر فقه اسلامی، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، سال شانزدهم، شماره پنجاه و هشت، صفحات 173 تا 191.
    • قلی پور، حسن؛ احمدی، سیدمهدی؛ جعفری مته کلائی، محمدحسن (93)، بررسی اصل تعادل ترافعی (تناظر) در دادرسی قضایی و داوری تجاری بین­المللی، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، سال دهم، شماره سی و هفت، صفحات 146-127.
    • کاکاوند، محمد (1394)، جرح داوران دیوان داوری دعاوی ایران - ایالات متحده. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‎های حقوقی شهر دانش.
    • کلینى، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی. جلد7. جلد1. تهران: دار الکتب الإسلامیة، چهارم.
    • لطفی، سعید (1384)، ضمان قهری، موجبات و مسقطات ضمان قهری در فقه و حقوق مدنی ایران. تهران: نشر مجد.
    • ماوردی، أبو الحسن علی بن محمد (1419)، الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی. جلد16. بیروت – لبنان.
    • مجلسى، محمد تقى (1406)، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. جلد6. قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور، دوم.
    • محقق حلّی، جعفر (1409)، شرایع الاسلام. جلد4. قم: انتشارات استقلال، قم، اول.
    • محمدزاده اصل، حیدر (۱۳۷۹)، داوری در حقوق ایران. جلد1. تهران: ققنوس.
    • محمدی گیلانی، محمد (بی­تا)، قضا و قضاوت در اسلام. قم.
    • مرعشی، محمد حسن (1427)، دیدگاه‌هاى نو در حقوق. جلد1. تهران: نشر میزان.
    • موسوی بجنوردی، محمد (1401)، قواعد فقهیه. جلد2. تهران: مؤسسه عروج.
    • نجفى، محمد حسن (1404)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. جلد40. بیروت – لبنان: دار إحیاء التراث العربی، هفتم.
    • نقیبی، سیدحسین (1383)، اهمّیت داوری سازمانی در دعاوی تجاری بین المللی، داوری نامه. انتشارات مرکز داوری اتاق بازرگانی، شماره 1.
    • نیکبخت، حمیدرضا (1388)، داوری تجاری بین‌المللی آیین داوری. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.
    • هنری، دووریز (1376)، داوری تجاری بین‎المللی. ترجمه: محسن محبی، مجله حقوقی دفتر خدمات بین‎المللی جمهوری اسلامی ایران، شماره 21.
    • هوشمند فیروزآبادی، حسین؛ بطحایی، فرهاد (96)، بررسی ماهیت فقهی داوری، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، سال سیزدهم، شماره چهل و هشت، صفحات 192-171.