بررسی نظریه طلاق حاکم در صورت إعسار متأخر زوج از پرداخت نفقه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فقه و حقوق دانشگاه ارومیه

10.22034/ijrj.2020.673322

چکیده

در نظام حقوقی اسلام به منظور استحکام نظام خانواده، حقوق و تکالیفی متوجه طرفین عقد می­باشد یکی از این حقوق حق نفقه زن است، موضوعی که در این نوشتار به آن می­پردازیم این است که؛ در إعسار متأخر زوج نسبت به ادای نفقه، مشهور فقها معتقدند که زوجه باید بر این امر صبر کند و حق فسخ و یا طلاق ندارد، این در حالی است که بسیاری از فقها در صورتی که زوج از پرداخت نفقه استنکاف می کنند، حکم به الزام زوج به انفاق و یا طلاق داده اند چه تفاوتی بین این دو مسأله هست که حکم متفاوتی در موردشان صادر شده؟ آیا نتیجه هر دو اینها موجب ضرر و حرج بر زن و محروم ماندن او از حقوق شرعی و قانونی نخواهد شد. در این نوشتار ضمن تبین و تحلیل دیدگاههای مختلف، دیدگاه مشهور مورد نقد قرار گرفته و این نتیجه حاصل شده که نظریه طلاق حاکم از بقیه نظرات موجه تر و قوی تر است حتی ادلّه ارائه شده برای نظریه فسخ زن و یا حاکم نیز این نتیجه را می دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of the Divorce by the Order of the Judge in the Case of the Recent Indigence and Failure of the Spouse in Alimony Payment

نویسنده [English]

  • Siamak Jafazadeh
چکیده [English]

In the legal system of Islam, there are rights and duties which must be observed by the parties to a marriage in order to strengthen the family system. One of these rights is the alimony right for a woman. The issue discussed in this study is that in the case of recent failure and indigence of the spouse in alimony payment, the famous jurists believe that the wife should wait and be patient and does not have the right to dissolve marriage or divorce. However, if the spouse refuses to pay alimony, many jurists have ordered the obligation of the spouse to pay or divorce. Is there any difference between these two cases so that different decrees have been issued? Does not the result of both of these situations harm women and deprive them of their legal and lawful rights? This paper explains and analyzes different perspectives on the issue, criticizes the famous view, and concludes that the current theory of divorce is more justifiable and powerful, even the evidence presented for the theory of dissolution of marriage by woman or ruler provides the same results

کلیدواژه‌ها [English]

  • Refusal
  • incapacity
  • temporary incapacity
  • Alimony
  • divorce
  • dissolution
1-     قرآن کریم

2-     ابن براج، قاضى، عبد العزیز(1406 ه‍ ق)، المهذب ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

3-     اردبیلى، احمد بن محمد(بی تا)، زبدة البیان فی أحکام القرآن ، المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة، تهران، چاپ اول.

4-     اراکى، محمد على(1413ق )، رسالة فی نفقة الزوجة ، مؤسسه در راه حق، قم، چاپ اول.

5-     بحرانى، محمد سند(1429 ق)، سند العروة الوثقى - کتاب النکاح ، مکتبة فدک ، قم، چاپ اول.

6-     بحرانى، آل عصفور، حسین بن محمد( بی تا)، الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع ، مجمع البحوث العلمیة، قم، چاپ اول.

7-     بحرانى، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم(1405 ه‍ ق)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

8-     جبل العاملی، زین الدین،(1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام ، مؤسسة المعارف الإسلامیة ، قم ، اول.

9-     حرّ عاملى، محمد بن حسن (1409ق)، وسائل الشیعة ، مؤسسه آل البیت(ع) ، قم.

10-  حلّى، یحیى بن سعید(1405ق)، الجامع للشرائع ، مؤسسة سید الشهداء العلمیة ، قم، چاپ اول.

11-  حلّى، ابن ادریس، محمد بن احمد(1410 ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ دوم.

12-  حلی( علامه)، حسن بن یوسف(1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

13-  حلی( علامه)، حسن بن یوسف (1413 ه‍ ق)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ دوم.

14-  حلّى، مقداد بن عبد اللّه(1404 ه‍ ق)، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع ، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى(ره) ، قم، چاپ اول.

15-  حلّى(فخر المحققین)، محمد بن حسن(1387ق)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد ، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ اول.

16-  حلی( محقق)، نجم الدین جعفر بن حسن(1412‍ق)، نکت النهایه ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

17-  حلبى، ابو الصلاح، تقى الدین بن نجم الدین(1403 ه‍ ق)، الکافی فی الفقه ، کتابخانه عمومى امام امیر المؤمنین علیه السلام، اصفهان، چاپ اول.

18-  حلّى، حسین(1415 ق)، بحوث فقهیه،  مؤسسه المنار، قم، چاپ چهارم.

19-  حکیم، سید محسن(1410ق)، منهاج الصالحین ، دار التعارف للمطبوعات، بیروت، چاپ اول.

20-  حکیم، محمد سعید طباطبایى،(1415 ه‍ ق)، منهاج الصالحین ، دار الصفوة، بیروت، چاپ اول.

21-  خراسانى، حسین وحید(1428 ه‍ ق)، منهاج الصالحین ، مدرسه امام باقر علیه السلام، قم، چاپ پنجم.

22-  خزائی، احمدرضا(1395)، بررسی فقهی حقوقی نفقه با نشوز زوجه، فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، سال دوازدهم، شماره چهل و پنج، پاییز 95،  صفحات50-29.

23-  خوانسارى، احمد بن یوسف(1405 ق)، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع ، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ دوم.

24-  خمینى، سید روح اللّه (بی تا)،  تحریر الوسیلة ، مؤسسه مطبوعات دار العلم، قم، چاپ اول.

25-  خویى، ابو القاسم(1410ق)، منهاج الصالحین، 28 ، نشر مدینة العلم، قم.

26-  روحانى، سید محمد صادق (1412 ه‍)،  فقه الصادق (ع) ،دار الکتاب - مدرسه امام صادق(ع) ، قم، چاپ اول.

27-  سبزوارى، سید عبد الأعلى( بی تا)، جامع الأحکام الشرعیة ، مؤسسه المنار، قم، چاپ نهم.

28-  سبزواری(محقق)، محمد باقر بن محمد مؤمن(1423ه‍ ق)، کفایة الأحکام ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

29-  سبحانى تبریزى، جعفر(بی تا)، نظام النکاح فی الشریعة الإسلامیة الغراء ، قم، چاپ اول.

30-  سیستانى، سید على حسینى(1417 ه‍ ق)، منهاج الصالحین ، دفتر حضرت آیة الله سیستانی، قم، چاپ پنجم.

31-  شبیری زنجانى، سید موسى(1419ق)، کتاب نکاح ، مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز، قم، چاپ اول.

32-  صافى گلپایگانى، لطف الله (1417ق)، جامع الأحکام ، حضرت معصومه (س) ، قم، چاپ چهارم.

33-  صفایی، سید حسین و امامی، اسد الله(1387)، مختصر حقوق خانواده ، نشر میزان، تهران، چاپ شانزدهم.

34-  طباطبایى، سید على بن محمد (1418 ه‍ ق)،  ریاض المسائل ، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، چاپ اول.

35-  طباطبایى، سید تقى (1426 ه‍ ق)، مبانی منهاج الصالحین ، منشورات قلم الشرق، قم، چاپ اول.

36-  طریحى، فخر الدین(1416ق)، مجمع البحرین ، کتابفروشى مرتضوى، تهران، چاپ سوم.

37-  طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن(1407ق)، تهذیب الأحکام ، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم.

38-  طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن (1407ق)، الخلاف، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم.

39-  طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن (1400 ه‍ ق)، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى ، دار الکتاب العربی، بیروت، چاپ دوم.

40-  فاضل هندى، محمد بن حسن(1416ق)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

41-  فیاض کابلى، محمد اسحاق(1426 ه‍ ق)، رساله توضیح المسائل ، انتشارات مجلسى، قم، چاپ اول.

42-  عاملى، محمد بن على(1411 ه‍ ق)‍، نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

43-  کاشانى، محمد محسن (1406 ه‍ ق)، الوافی، کتابخانه امام علی(ع) ، اصفهان، چاپ اول.

44-  کرکى( محقق)، على بن حسین(1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، مؤسسه آل البیت(ع) ، قم.

45-  گلپایگانى، محمد رضا(1413 ه‍ ق) ، هدایة العباد، دار القرآن الکریم، قم، چاپ اول.

46-  لنکرانى، محمد فاضل موحدى(1421 ه‍ ق)، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة - النکاح ، مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام، قم، چاپ اول.

47-  مغنیه،محمدجواد(1421 ه‍ ق)، فقه الإمام الصادق( ع) ، مؤسسه انصاریان، قم، چاپ دوم.

48-  محقق داماد، مصطفی، (1384)، بررسی فقهی حقوق خانواده ، مرکز نشر علوم اسلامی، 1384، تهران، چاپ دوازدهم.

49-  مفید(شیخ)، محمّد بن محمد بن نعمان عکبرى(1413 ه‍ ق)، أحکام النساء ، کنگره جهانى هزاره شیخ مفید، قم، چاپ اول.

50-  مکارم شیرازى، ناصر(1424 ه‍ ق)، کتاب النکاح ، مدرسه امام على بن ابى طالب (ع) ، قم، چاپ اول.

51-  نجفی، محمد حسن(1404 ه‍ ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام ، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم.

52-  یزدى، سید محمد کاظم (1414ق)، تکملة العروة الوثقى ، کتابفروشى داورى، قم، چاپ اول.

53- یزدى، محمد(1415 ه‍ ق)،  فقه القرآن ، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ اول.