مشروعیت رسیدگی به جرایم زیست محیطی ناشی از آلودگی مواد نفتی توسط محاکم کیفری بین المللی از منظر فقه اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی استادیار گروه حقوق مؤسسه آموزش عالی فروردین

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق بین الملل

10.22034/ijrj.2020.671701

چکیده

 آلودگی زیست‌محیطی ناشی از مواد نفتی از جمله مسائلی است که امروزه در حال گسترش می‌باشد و خسارت‌های جبران‌ناپذیری را به دنبال دارد در حالی که محاکم داخلی بعضی از کشورها خصوصاً کشورهای اسلامی به دلیل الزامات ناشی از موانع شرعی و حقوقی کمتر قادر یا مایل به تعقیب بانیان آلودگی نفتی در ورای مرزهای خود می‌باشند، برخی از این جنایات ارتکابی خصوصاً زیست محیطی در ارتباط با اشخاص حقیقی و یا حقوقی متبوع کشورهای اسلامی و یا در سرزمین کشورهای مزبور مشکلاتی را در زمینه تعارض صلاحیتی و سایر موضوعات ایجاد کرده است. یافته­های تحقیق حاضر نشان می­دهد که در مورد اعمال صلاحیت محاکم بین المللی در خصوص جرم آلودگی نفتی نیز، اگر مصلحت‌سنجی‌ها به این نتیجه برسد که رسیدگی به چنین جنایتی، مصالح و منافعی برای جمهوری اسلامی ایران به همراه دارد، همانند قراردادهای دوجانبه و پذیرش مشروعیت ارجاع اختلافات به داوری افراد غیرمسلمان، مجاز خواهد بود. با توجه به چنین رویکردی، این جستار با در نظرداشتن قواعد حقوق بین‌الملل و مقررات موجود در شریعت اسلامی و کنکاش در نظریه‌ مصلحت مندرج در فقه امامیه، به بررسی صلاحیت قضایی محاکم کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جرم آلودگی زیست‌محیطی ناشی از مواد نفتی از منظر حقوق اسلامی می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Legitimacy of International Criminal Courts in Dealing with Environmental Crimes Caused by Oil Pollution from the Perspective of Islamic Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Housin Foroughenia 1
  • Ali Ashrafian 2
1 Teacher
2 Massachusetts (in official postal use)
چکیده [English]

Environmental pollution caused by petroleum is one of the issues which is spreading today and causing irreparable damages, while the domestic courts of some countries, especially Islamic countries, are not able to or are less willing to prosecute the cases beyond their borders because of religious and legal barriers. Some of these crimes, especially environmental, are committed by the natural or legal persons of the Islamic countries or on the territories of these countries which have caused problems of jurisdictional conflict and other issues. The findings of the present study show that in the case of the exercise of international jurisdiction over the oil pollution offense, if the forensic investigators conclude that the investigation of such a crime would bring benefits to the Islamic Republic of Iran, such as bilateral agreements and acceptance, the legitimacy of referring disputes to the judgment of non-Muslims will be permitted. Therefore, this article examines the jurisdiction of international criminal tribunals in the cases dealing with environmental pollution caused by petroleum materials in the light of international law and present regulations in Islamic Sharia with a consideration of the theory of expediency set forth in Imamiyah jurisprudence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • International Criminal Courts
  • Environmental pollution
  • expediency
  • Islamic Sharia
1-      امام خمینی (ره)، روح الله، (1368)، کتاب البیع، جلد 2،  اسماعیلیان، قم.

2-      ابن منظور، ابی فضل جمال‌الدین محمد ابن مکرم، (1382)، لسان العرب، جلد1، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، قم، چاپ نخست.

3-      بستانی، معلم بطرس، (1405)، محیط المحیط، بیروت، مکتبه لبنان، قم، چاپ سوم.

4-      بهرامی احمدی، حمید، (1390)، قواعد فقه، دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، تهران، چاپ دوم.

5-      پی‌یر ماری، دوپویی، (1369)، ملاحظاتی پیرامون جرم بین‌المللی دولت»، برگردان: علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، مجله‌ حقوقی، دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی، شماره‌ 13، تهران.

6-      جبعی عاملی، زین‌الدین محمد (شهید ثانی)، (1401)، فی شرح اللمعه الدمشقیه، جلد2، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم.

7-      جبعی عاملی، زین‌الدین محمد (شهید ثانی)، (1403)، مسالک الافهام، جلد1، دارالهدی، چاپ دوم.

8-      جوهری، اسماعیل بن حماد، (1407)، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، دارالعلم للملایین، بیروت، چاپ دوم.

9-چرچیل، رابین، لو، آلن، (1384)، حقوق بین‌الملل دریاها، برگردان: بهمن آقایی، گنج دانش، تهران، چاپ سوم.

10-حر عاملی، محمد بن حسن، (1403)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ نخست.

11- حلبی، ابوصلاح، (1401)، ینابیع الفقهیه، گردآوری: علی اصغر مروارید، شماره جلد1، فقه الشیعه، بیروت، چاپ پنجم.

12- خزایی نیشابوری (ابوالفتوح)، حسین بن احمد، (1378)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القران، به کوشش: محمد جعفر یاحقی و محمد 12. مهدی ناصح، آستان قدس، مشهد، چاپ دوم.

13-رضایی، محمدرضا، (1384)، زمین‌شناسی نفت، فرهیختگان علوی، تهران، چاپ اول.

14- زمانی، سید قاسم، (1381)، «توسعه مسؤولیت بین‌المللی در پرتو حقوق بین الملل محیط زیست»، مجله‌ پژوهش‌های حقوقی، سال نخست، شماره‌ 1.

15- طباطبایی، محمدحسین، (بی­تا)، بررسی‌های اسلامی، به کوشش: هادی خسروشاهی، جلد دوم، دارالتبلیغ اسلامی، قم.

16- طباطبایی، محمدحسین، (1344)، تفسیر المیزان، برگردان: سید محمد خامنه، دارالعلم،  قم، چاپ نخست.

17- طباطبایی، محمدحسین، (1376)، تفسیر المیزان، برگردان: محمدجواد حجتی کرمانی و محمدعلی کرمانی، بنیاد علامه طباطبایی، تهران، چاپ ششم.

18- طوسی، محمد بن حسن، (1344)، المبسوط فی الفقه الامامیه، جلد نخست، المکتبه المرتضویه، قم، چاپ دوم.

19- طوسی، محمد بن حسن، (1365)، تهذیب الاحکام فی شرح المقنعه للشیخ المفید، تحقیق: سید حسن موسوی خراسانی، دارالکتب الاسلامیه، قم، چاپ دوم.

20- فاضل مقداد، جمال‌الدین، (1404)، التنقیح الرائع لمختصر الشرایع، کتابخانه آیت‌الله مرعشی، قم، چاپ نخست.

21- فیومی، احمد بن محمد، (1405)، المصباح المنیر، دارالهجره، قم، چاپ سوم.

22- قمی، محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، (1413)، من لایحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ نخست.

23- قمی، محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، علل الشرایع، مکتبه الدواری، قم، بی‌تا.

24- کلانتری، علی‌اکبر، (1376)، «فقه و مصلحت نظام»، مجله‌ فقه، شماره‌های 11 و 12.

25- کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، دارالتعارف، بیروت.

26- کمیسیون حقوق بین‌الملل سازمان ملل متحد، (1387)، مسؤولیت بین‌المللی دولت و حمایت سیاسی، برگردان: نصرالله حلمی، تهران، میزان، چاپ نخست.

27- کیتی شیایزری، کریانگ‌ ساک، (1383)، حقوق بین‌الملل کیفری، برگردان: بهنام یوسفیان و محمد اسماعیلی، چاپ دوم، تهران، سمت.

28- الماسی، نجادعلی، (1382)، حقوق بین الملل خصوصی، میزان، تهران، چاپ نخست.

29- مجلسی، محمدباقر، (1403)، بحار الانوار، الوفاء، بیروت، چاپ دوم.

30- مجلسی، محمد باقر، (1404)، مراه العقول، فی شرح اخبار ال الرسول، دارالکتب الاسلامیه، الطبعه الثانی.

31- محمد‌نسل، غلامرضا، (1385)، مجموعه مقررات دیوان بین‌المللی کیفری، دادگستر، تهران، چاپ نخست.

32- مشهدی، علی، (1389)، ترمینولوژی حقوق محیط زیست، خرسندی، تهران، چاپ نخست.

33- مقدس اردبیلی، احمد، (1411)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، مجتبی عراقی، علی‌پناه اشتهاردی و حسن یزدی، نشر اسلامی، قم، چاپ نخست.

34- مکارم شیرازی، ناصر، (1384)، تفسیر نمونه، جلد1، دارالکتب الاسلامی، تهران.

35- موسوی خمینی، روح‌الله، (1408)، تحریر الوسیله، اسماعیلیان، قم، چاپ نخست.

36- موسی‌زاده، رضا، امینیان، اکبر، (1390)، جمهوری اسلامی ایران و دیوان کیفری بین‌المللی، مرکز تحقیقات استراتژیک، قم، چاپ نخست.

37- میرمحمد صادقی، حسین، (1388)، دادگاه کیفری بین‌المللی، دادگستر، تهران، چاپ نخست.

38- میستر، تامس او، (1389)، اصول عملی اجرای خطوط لوله نفت و گاز، برگردان: موسی زارع ثانی، دایره‌ صنعت، تهران، چاپ نخست.

39. محقق داماد، مصطفی، (1390)، «الحاق ایران به دیوان کیفری بین المللی از منظر نفی سبیل»، در جمهوری اسلامی ایران و دیوان کیفری بین المللی، مرکز تحقیقات استراتژیک، چاپ اول.

40- نجفی اسفاد، مرتضی، دارابی‌نیا، مرتضی، (1390)، «بررسی روند آلودگی نفتی با وجود کنوانسیون‌های بین‌المللی مبنی بر جلوگیری و رفع آن‌ها طی سال‌های 2009-1992»، مجله‌ دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دوره‌ 21، شماره‌ 1.

41- نجفی، محمدحسن (صاحب جواهر)، (بی­تا)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم.

42- قدیر، محسن، ساریخانی، عادل، (1390)، «احکام حکومتی و مصلحت در فقه شیعه»، فصلنامه شیعه شناسی، سال نهم، شماره 35.

43- حلی (محقق حلی)، (1368)، شرایع الاسلام، برگردان: ابوالقاسم بن احمد یزدی، دانشگاه تهران، تهران، چاپ دوم.

44- زعفری، زیبا، پنجه­پور، جواد، عابدینی، احمد، (1397)، «جایگاه قضا در فقه امامیه در مقایسه با قوانین موضوعه جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش نامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی، سال هیجدهم، شماره 5.

Brown, L. (2000).  Principles of public International Law. Oxford: Oxford University Press.

 Henckaerts, V. Jean, M. Doswald, B., (2005). Customary international humanitarian law. UK: Cambridge University Press.