دیه زن و سیاست حقوقی ایران از تعهد به مبانی فقهی تا موازین حقوق بشری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

10.22034/ijrj.1398.669446

چکیده

یکی از اصول و قواعد مهم در فقه و حقوق، لزوم جبران خسارت وارده بر اشخاص است و از جمله خسارت های بدنی قابل جبران، صدمات بدنی وارده بر زنان می باشد. در صورت ورود آسیب بدنی، مبلغی تحت عنوان دیه به فرد مصدوم پرداخت می گردد و در قوانین قبل از انقلاب اسلامی چیزی به عنوان پرداخت ضرر و زیان مادی وجود نداشت. اما با پیروزی انقلاب اسلامی و تصویب قانون اساسی، بستر مناسبی برای انطباق نظام حقوقی ایران با مبانی قضایی اسلام و مذهب امامیه فراهم آمد. با تصویب قانون دیات، دیه زنان در برخی موارد تنصیف گردید. با عنایت به دارا بودن اسلام به عنوان نظام حقوقی کامل و قائل بودن نقش اساسی برای زن، و تبعات منفی بین المللی این موضوع، قانونگذار را بر آن داشت تا در خصوص تساوی دیه زن و مرد اقدام به حل مشکل نماید. لذا قانونگذار در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در راستای موازین بین المللی مبنی بر عدم لحاظ جنسیت در جبران خسارت، مقرر نمود که تفاضل دیه زن، از سوی دولت پرداخت گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Blood Money of Women and Iranian Lawful Politics from Commitment to Judicial Principles to Human Rights

نویسندگان [English]

  • Ghader Ahmadi 1
  • Ahmad Moradkhani 2
1 Ph.D. Candidate, Department of Islamic Law & Jurisprudence Researches
2 Assistant Professor, Islamic Law & Jurisprudence Researches
  1. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414)، لسان العرب، بیروت، چاپ سوم.  
  2. اصفهانی، حسین بن محمد راغب، (1412)، مفردات الفاظ القرآنّ، دارالعلم، بیروت، چاپ اول.
  3. باریکلو علیرضا، (1387)، مسؤولیت مدنی، میزان، تهران، چاپ دوم.
  4. بهنسی، احمدفتحی، ( 1409)، الجزائیه فی الشرعیه الاسلامیه، دارالشروق، قاهره.
  5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، (1368)، ترمینولوژی حقوق، گنج دانش، تهران، چاپ چهارم.
  6. جوادی آملی،عبدالله، شریعت در آیینه معرفت، نشر اسرا، قم، 1378، چاپ دوم.
  7. حر عاملی، محمدبن حسن، (1409)، وسایل الشیعه، مؤسسه آل البیت، قم، چاپ اول.
  8. حسینی نژاد، حسینقلی، (1370)، مسؤولیت مدنی، جهاد دانشگاهی دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
  9. خمینى، سید روح الله موسوى‌، ( 1409)، تحریر الوسیله، دار العلم،‌ قم، چاپ اول.‌
  10. خوئی، سید أبوالقاسم، ( 1413)، تکملة منهاج الصالحین، مدینه العلم، قم.
  11. دهخدا علی اکبر، (1372)، لغتنامه دهخدا، موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ سوم.
  12. زراعت عباس، (1381)، شرح قانون مجازات اسلامی بخش دیات، ققنوس، تهران، چاپ سوم.
  13. سرخسی، شمس الدین، ( بی تا) المبسوط؛ دارالمعرفه، بیروت. 
  14. شفیعی سروستانی ابراهیم، رحمان ستایش، محمدکاظم، قیاسی، جلال الدین، (1376)، قانون دیات و مقتضیات زمان، مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری، تهران.
  15. شهید ثانی (الجبعی العاملی)، زین الدین، الروضه البهیه فی الشرح اللمعه الدمشقیه، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ پنجم.
  16. صالحی فاضل، (1378)، دیه یا مجازات مالی، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ سوم.
  17. طباطبایی، محمدحسین، ( 1417)، تفسیر المیزان، موسوی همدانی، محمدباقر، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول.
  18. عمید حسن، (1389)، فرهنگ مفصل عمید، زرین، تهران، چاپ اول.
  19. فصلنامه فرزانه، دوره سوم، شماره 8 .
  20. فیض علیرضا، (1377)، ترجمه الدیه، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، چاپ دوم.
  21. فیض علیرضا، (1385)، مبادی فقه و اصول، دانشگاه تهران، تهران، چاپ هجدهم.
  22. فیض علیرضا، (1387)، عرف و اجتهاد انتشارات مجد، تهران، چاپ اول.
  23. گرجی ابوالقاسم، ( 1385)، مقالات حقوقی، نشر دانشگاه تهران، تهران، چاپ چهارم. 
  24. مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه، (1377)، دیدگاه­های فقهی در خصوص عهدنامه محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، تهران.
  25. مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، دار الکتب، تهران، چاپ اول.
  26. نایب زاده، اکبر، (1392) ترجمه جواهر الکلام دیات، خرسندی، تهران، چاپ اول.
  27. نجفی محمدحسن، (1404)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم.

قوانین مربوط

1-   قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.

2-   قانون دیات 1361.

3-   قانون مجازات اسلامی 1370.

4-   قانون مجازات عمومی 1304.

5-   قانون مجازت اسلامی 1392.

6-   اعلامیه جهانی حقوق بشر.