تحلیل انتقادی مبانی فقهی- سیاسی سلفیه تکفیری در مسأله جهاد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی گروه علوم قرآن و حدیث،واحد ممقان، دانشگاه پیام نور، ممقان، ایران

2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، مرکز تهران جنوب، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.22034/ijrj.2019.669374

چکیده

   مبانی فکری سلفیه تکفیرى، پیش فرض­هایی است که اقدامات و دیدگاه گروه بر‌آن استوار می‌باشد. مهمترین مبنای فقهی- سیاسی این جریان احیای خلافت اسلامی با الگوبرداری از مدل خلافت خلفای راشدین است. اینان هر نظام سیاسی در قالبی غیر از خلافت را برنتابیده و با تقسیم جوامع به دارالایمان و دارالکفر، همه جوامع امروزی را جوامع جاهلی قلمداد می کنند. حال آنکه این دیدگاه، هم باعث افول جایگاه خلافت و توسعه تکفیر بی‌ ضابطه مسلمانان ‌شده است و هم راه اندازی این شیوه باید با راه‌کارهای خاص و با ایجاد شرایط و اقدامات لازم همراه باشد. از دیدگاه سلفیه تکفیری یکى از وظایف مهم مسلمانان در برابر دارالاسلام، ضرورت مهاجرت به آن به عنوان واجب کفایى است لیکن طبق آیات و سنت نبوی وجه وجوب هجرت، دستیابی به مکانی است که بتوان در آن، خداوند را بندگی و به وظایف خویش عمل کرد. جهاد، اساسى‏ترین راهکار رهبران سلفیه تکفیری براى دست‏یابى به اهداف مورد نظرشان، از جمله تشکیل حکومت اسلامى است و در این راستا حکم جهاد را در اختیار همه قرارداده و تقلید در احکام را جایز نمی دانند. فارغ از آنکه این، تلقی عوامانه از جهاد بوده و نیز تقلید از اوایل تاریخ اسلام وجود داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Critical Analysis of the Political-Jurisprudence Basis of the Takfiri Salafism on the Issue of Jihad

نویسندگان [English]

  • Roghayeh Alizadeh 1
  • abdolhadi feghhizadeh 2
  • Mohammad Hadi Amin Naji 3
1 Department of Quranic Sciences, Mamqan Branch, Payam Nour University, Mamqan, Iran
2 rofessor, Department of Quranic Sciences, Tehran University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Payam Noor University, Iran
چکیده [English]

The intellectual bases of Salafi Takfiri are the preconditions which the group's actions and views are based on. The most important legal-political basis of this currents is the revival of the Islamic caliphate, with the modeling of Rashidun Caliphates. They don’t tolerate any political system in a format other than this, and by dividing the communities into Dar al-iman and Dar al-Kufar, they consider all modern societies. This view has caused the decline of the caliphate status, and the launch of this approach should be accompanied by specific actions and by creating the necessary conditions and measures. From the point of view of Takfiri Salafism, one of the important duties of Muslims towards Dar al-Islam is the necessity of immigration as a collective obligation. But, according to the verses and prophetic tradition, the cause of necessity of emigration is to achieve a place where to serve God and to perform one’s duties. Jihad is the most basic solution of Takfiri Salafi leaders to achieve their desired goals, including the establishment of an Islamic government, and in this regard, they have given to the every one the warrant for jihad, and imitation in religious rules is not permissible. They ignore that this is a popular interpretation of jihad, and that Imitation has existed since early Islamic history.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jihad
  • Caliphate
  • Takfiri Salafists
  • Legitimacy
  • Islamic state

1. ابن تیمیه، احمد، (بی­تا)، اقامه الدلیل، مکتبه الشامله، بی­جا.

2. ابن تیمیه، احمد، (1995/1416) ،مجموع فتاوی و رسائل، عبد الرحمن بن محمد(محقق)، مجمع ملک فهد، عربستان.

3. ابن حجر، أحمد بن محمد بن علی، (بی‌تا)، تحفه المحتاج فی شرح المنهاج، دار إحیاء التراث العربی، بیروت.

4. ابن‌حزم، محمد بن داود، ( بی‌تا)، المحلی، چاپ احمدمحمدشاکر، دارالافاق الجدیده، بیروت.

5.  ابن‌حنبل (الشیبانی)، احمد، (1393)،  الرد على الزنادقه والجهمیّه، محمدحسن راشد، المطبعه السلفیه، القاهره.

6. ابن خلدون، (1988)، مقدمه تاریخ، دارالفکر، بیروت، چاپ دوم.

7.  ابن عبدالوهاب، محمد،  (بى‏تا)، مجموعه رسائل فى التوحید والإیمان، مطابع الریاض.

8. ابن قدامه، ابومحمد عبداللّه بن احمد، (1404/1984)، مغنی مع شرح الکبیر، تحقیق وزارت اوقاف کویت،  بی‌نا، بیروت، چاپ اول.

9. ابن قیم جوزی، محمدبن ابی‌بکر، (1411)، إعلام الموقعین عن رب العالمین، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول.

10. ابن هشام، م، (1383)، السیره النبویه، محمد محی الدین عبدالحمید ( تحقیق و ضبط و تعلیق )، مکتبه محمد علی صبیح و اولاده، قاهره.

11. ابوزبیر، مختار، (1431)، دوله الاسلام باقیه، مؤسسه الکتائب، بی­جا.

12. ابونصر، محمد بن عبدالله، (1421)، تنویر الظلمات کشف مفاسد و شبهات الانتخابات، مکتبه الفرقان، بی­جا، چاپ اول.

13. ابینویچ، ایتمار، (1395)، «تأثیرات تضعیف سوریه بر امنیت اسراییل»، منصور براتی، مطالعات منطقه­ای، زمستان 1395 - شماره 63 ‏(22 صفحه - از 73 تا 94.

14. أثرى، بکربن عبدالعزیز، (1435 )، مد الأیادى لبیعه البغدادى، بى‏نا، بی­جا.

15. انصارى، ابوعباده، ( بى‏تا)، مفهوم الحاکمیه فى فکر الشهید عبدالله عزام، مرکز شهید عزام الاعلام، پیشاور.

16. امینی، عبدالحسین، (1983)، الغدیر، دارالکتب العربی، بیروت.

17. ابن سبیل، محمد بن عبد الله، (1416/ 1995)، الأدله الشرعیه فی بیان حق الراعی والرعیه، خالد بن قاسم الردادی (محقق)، دار أضواء السلف للنشر والتوزیع، الریاض.

18. ابن‌عثیمین، محمد، (1421)، القواعدالمثلى‏ فى‌صفات الله واسمائه الحسنى، الجامعه الإسلامیه، المدینه المنوره.

19. پورفرد، مسعود، (1386)، «جهان اسلام و رادیکالیزم افراط»، پگاه حوزه قم، سال 8، شماره 204.

20. جاوید، محمدجواد، (1388)، مشروعیت قدرت و مقبولیت دولت در قرآن، نشر میزان، تهران.

21. جصاص، احمدبن علی، (۱۴۱۵)، احکام‌ القرآن‌، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمدعلی‌ شاهین‌، بیروت.

22. جعفریان، رسول، (1373)، تاریخ سیاسى اسلام، سیره رسول اللّه(صلى الله علیه وآله)، سازمان چاپ و انتشارات، تهران.

23. جمعى از نویسندگان، (1390)، بنیاد گرایى و سلفیه: بازشناسى طیفى از جریان‏هاى دینى، به کوشش دکتر حسین هوشنگى و دکتر احمد پاکتچى، دانشگاه امام صادق، تهران.

24. جوادی آملی، عبدالله، (1385)، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت،  انتشارات مرکز نشر اِسراء، قم.

25. حاتمی، محمدرضا، (1384)، مبانی مشروعیت حکومت در اندیشه‌ی سیاسی شیعه، انتشارات مجد، تهران.

26. حسینى‏زاده، محمدعلی، (1386)، اسلام سیاسى در ایران، دانشگاه مفید، قم.

27. خطیب، ضحی، (۱۴۲۸/ ۲۰۰۷)، ضوابط التکفیر بین الأمس و الیوم، بإشراف د. رضوان السید و د. هشام نشابه، دار البراق، بیروت.

28. رازی، أبو عبد الله محمد بن عمر، (1418)، المحصول، تحقیق: الدکتور طه جابر فیاض العلوانی، مؤسسه الرساله، بی­جا، بیروت.                                                                                                                                                                                 

29. رازی، أبو عبد الله محمد بن عمر، (1412)، .‏مفاتیح الغیب‏، دار احیاء التراث العربى‏، بیروت، چاپ سوم.

30. رشید رضا، (۱۴۳۴/۲۰۱۳)، الخلافه او الأمامه العظمی، دار نشر للجامعات، مصر.

31. رضوانی، علی اصغر، ( 1384)، شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، جلد 1، نشر مشعر، تهران.

32. رفعت، سیدأحمد، (۱۹۹۱)، النبی المسلح (جلد1=الرافضون)، ریاض الریس للکتب و النشر، لندن.

33. رمضان البوطی، محمدسعید، ( 1375)، سلفیه بدعت یا مذهب: نقدی بر مبانی وهابیت، واعظ زاده خراسانی(تقریظ)، ترجمه حسین صابری. بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ چهاردهم.      

34. زرقاوى، ابومصعب، (1427 )، کلمات مضیئه، الکتاب الجامع لخطب و کلمات الشیخ المعتز بدینه، شبکه البراق الاسلامیه، بی­جا.

35. سبحانی، جعفر، (1417)، محاظرات فی الالهیات، مؤسسه النشر الاسلامی، قم.

36. سجستانی، ابوداود، (1410/1990)، سنن أبی داود، تحقیق سعید محمد اللحام، دارالفکر للطباعه والنشر والتوزیع، بیروت، چاپ اول.

37. سرور، رفاعی، (1433 )، التصورالسیاسى للحرکه الاسلامیه، النخبه الاعلام الجهادى، بی­جا، چاپ دوم.

38. سیوطى، عبدالرحمن، (1404)، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، کتابخانه آیه الله مرعشى نجفى، قم.

39. سیوطى، عبدالرحمن، (1426 – 2005)، جمع الجوامع المعروف بالجامع الکبیر (ط الأزهر) الأزهر الشریف - مجمع البحوث الإسلامیه المحقق: مختار إبراهیم الهائج - عبد الحمید محمد ندا - حسن عیسى عبد الظاهر

40. صدر، محمدباقر، (١۴٠٣)، الفتاوی الواضحه وفقاً لمذهب اهل البیت علیهم السلام (طبع قدیم)، دار التعارف للمطبوعات، بیروت.

41. طباطبائی، محمدحسین، (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه، قم، چاپ پنجم.

42. طبری، محمدبن جریر، ( 1387)، تاریخ طبری، دار التراث، بیروت.

43. طبری، محمدبن جریر،  (1403/1983)، تاریخ الطبری، تحقیق نخبه من العلماء الأجلاء، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، بیروت، چاپ الرابعه.

44. طرطوسى، ابی‌بصیر، (بى‏تا)، دیمقراطیه قذره، منبرالتوحید و الجهاد، بی­جا.

45. ظواهری، ایمن، (بى‏تا)، اعزاز رایة الاسلام، موسسه السحاب للانتاج العالمى، برگرفته ازسایت توحیدوجهاد

46. ظواهری، ایمن، (1423)، الولاء و البراء، عقیده منقوله و واقع مفقود، بی­نا، بی­جا.

47. ظواهری، ایمن، (بی­تا)، فرسان تحت رایه النبی، منبرالتوحید و الجهاد، بی‌نا، بی­جا.

48. عباس‏زاده فتح‏آبادى، مهدى، (1388)، «بنیاد گرایى اسلامى خشونت (با نگاهى بر القاعده)»، فصلنامه سیاست، دوره 39، شماره 4.

49. عبدالحکیم، عمر(ابومصعب السورى)، (بی‌تا)، دعوه المقاومه الاسلامیه العالمیه، بى‏نا، بی­جا.

50. عبدالحلیم، طارق،  (1435)، الخلافه بین السنیه والعبثیه، منبرالتوحید و الجهاد، بی­جا.

51. عبدالحمید ع، (1997)، فتنه التکفیر، دار ابن خزیمه، الریاض، الطبعه الثانیه. 

52. عبدالسلام فرج، محمد، (1981)، الفریضه الغائبه، بی­نا، قاهره.

53. عبدالعظیم، سعید، الدیمقراطیه العلمانیه الادینیه و مبدأ فصل الدین عن الدوله، موقع صوت السلف .

54. عبده، محمد، (بی‌تا)، الإسلام و النصرانیه مع العلم و المدینه، دارالحداثه، بی­جا.

55. عثیمین، محمدبن صالح، (1413)، مجموع فتاوی بن عثیمین، دار الوطن، عربستان.

56. عدالت‌نژاد، سعید و نظام‎الدینی، سیدحسین، (1390)، «سلفیان تکفیری یا الجهادیون: خاستگاه و اندیشه‎ها». فصلنامه تاریخ و تمدن اسلامی، شماره سیزدهم.

57. عزام، عبدالله یوسف، (بى‏تا)، إتحاف العباد بفضائل الجهاد، مرکز شهید عزام الإعلامى، پیشاور.

58. عزام، عبدالله یوسف، (بى‏تا )، الأسئلة والأجوبه الجهادیه، پیشاور: مکتب الخدمات، لجنه التحقیق.

59. عزام، عبدالله یوسف، (بى‏تا)، التآمر العالمى، مرکز شهید عزام الإعلامى، پیشاور.

60. عزام، عبدالله یوسف، (بى‏تا)، إعلان الجهاد. مرکز شهید عزام الإعلامى، پیشاور.

61. علماء نجد، ( 1414)، الدرر السنیه فى الأجوبه النجدیه، عبد الرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی (محقق)، بی‌نا، بی­جا، چاپ پنجم.

62. علی‌زاده موسوی، مهدی، (1391)، سلفی گری و وهابیت؛ مبانی اعتقادی، آوای منجی، قم.

63. علیخانى، علی‌اکبر، (1388)، کتاب امنیت بین‏الملل (4) (ویژه القاعده)، مؤسسه فرهنگى مطالعات و تحقیقات بین‏المللى ابرار معاصر، تهران.

64. غزالی، محمدابوحامد، (بی‌تا)، الاقتصاد فی الاعتقاد، مکتبه الشرق الجدید، بغداد.

65. فراء ،محمد بن الحسین، (1406)، الاحکام السلطانیه، دفتر تبلیغات اسلامی، قم.

66. فوزان، صالح، (1423)، التوحید، وزارت اوقاف و ارشاد اسلامى، چاپ چهارم.

67. فوده، فرج، (1988)، الحقیقه الغائبه، الاعداد: یوسف عبدلکی، دارالفکر للدراسات و النشر و التوزیع، قاهره.

68. قرضاوی، یوسف، (1419)، من فقه الدوله فی الاسلام:(مکانتها، طبیعتها، موقفها من الدیقراطیه، المراه و غیر المسلمین)، دارالشرق، القاهره.

69. قطب، سید، (1412)، تفسیر فی ظلال القرآن، دار الشروق، بیروت.

70. قطب، سید، (بی‌تا)، معالم فی الطریق، الاتحاد الاسلامى العالمى، قاهره.

71. قفال، ابوبکر محمد بن احمد، (1988)، حلیه العلماء، تحقیق دکتر احمد ابراهیم، مکتبه الرساله الحدیثه، اردن، چاپ اول.

72. کاشف‌‌ الغطاء، جعفر بن خضر، (1387ش)، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعه الغراء ( طبع جدید )، دفتر تبلیغات اسلامی شعبه خراسان(محقق)، دفتر تبلیغات اسلامی، قم.

73. کتاب الحیاه الطیبه، (2003)، حوار فی التسامح والعنف، دار المحجه البیضاء للطباعه والنشر والتوزیع، بیروت.

74. ماوردی، ابوالحسن، (1406)، الاحکام السلطانیه، مکتب الاعلام الاسلامی، قم.

75. مجلسی، محمدباقر، (1386)، بحارالانوار، اسلامیه، تهران.

76. متقی، علی بن حسام، (1397)، کنز العمال فی سنن القوال و الافعال، مکتبه التراث الاسلامی، بیروت، چاپ اول.

77. مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران.

78. مودودی، ابوالاعلی، (1359)، فلسفه جهاد در اسلام، ترجمه سیدمحمود خضری، اسلامی، تهران.

79. نسائی، احمد، (1348)، سنن النسائی، دار الفکر للطباعه والنشر والتوزیع، بیروت، الطبعه الاولی.