حکم لعن بر مُتصف شدگان به فسق و کفر در فقه اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد فقه و حقوق، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ا یران

2 دانش آموخته سطح چهار حوزوی و پژوهشگر پژوهشگاه المصطفی، قم، ایران

10.22034/ijrj.2018.541390

چکیده

مطابق مفاد گزاره­های متعدد قرآنی و سنت نبوی (ص)، لعن بر افرادی که عنوان فاسق یا کافر بر آنها تطبیق یابد، نه تنها مشروع، بلکه در مواردی لازم است و چنین نیست که لعن تنها بر جنس افراد و نه شخص افراد مشروع باشد، همان­طور که برخی دانشوران حوزه فقه اهل سنت پنداشته­اند. البته گستره­ی حکم مذکور در مواجهه با دلایل حفظ نظام اسلام و پاسداری از آن که در پرتو حفظ اتحاد مسلمین و جامعه اسلامی تبلور می­یابد، چندان هُویدا نیست؛ چنانکه بنابر عقیده­ی گروهی، یکی از اوصافی که حاکی از فسق و کفر است بر برخی مصادیق تطبیق یابد و آن مصادیق مورد احترام گروهی دیگر از مسلمانان باشد، مطابق فقه اسلامی، مخصوصاً فقه جعفری، آیا مکلّف می­تواند به استناد ادلّه، به لعن آن مصادیقِ خاص مبادرت ورزد؟. حفظ نظام اسلام در گِرو حفظ اتحاد مسلمین است و آن بدون احترام مسلمانان، از هر گرایش و مذهب، به مقدّساتِ دیگر مسلمانان امکان­پذیر نیست؛ بنابراین با پدیدار شدن عنوان ثانوی، اهانت و توهین حتی در قالب لعن به مصادیقی که مورد احترام گروهی از مسلمانان، از مذاهب اسلامی هستند، مشروع نخواهد بود و لعن در این موارد باید با همان عناوین کلی و بدون تطبیق بر مصادیق انجام گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Verdict of Curst upon those Who Known as Lecher and Infidel in Islamic Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • mohammad rasool ahangaran 1
  • Mehdi Dargahi 2
1 aDepartment of Islamic Law & Jurisprudence, Tehran University, Tehran, Iran
2 Almostafa Institute, Qom, Iran
چکیده [English]

In accordance with the contents of several Quranic and Sunnah statements, not only curst upon people proved to be lecher or infidel is legal, but, in some cases, it also is essential. Unlike some Sunni jurisprudents suppose, this curst is not legal only upon such people’s nature or characteristics. In mentioned verdict, of course, one must observe whatever essential for maintaining unity among Islamic sects; this is due to different perspectives about correctness of rituals and beliefs among those sects. What, according to idea of a sect, feature implying deviation and infidelity of a person is proved? According to Islamic jurisprudence and Jafari jurisprudence in particular, can the obligated person, reciting reasons, do curst upon that particular person? Maintaining Islamic system depends on maintaining Muslims’ unity, and this will not be accomplished by neglecting the respect of any Islamic sect toward the sacred issues of other Muslims; therefore, by emergence of a secondary title, offense or insult, even in the form of curst upon the lecher and infidel people respected by a sect of Muslim is not legal and curst in such cases must contain general titles without naming special people.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Curst, Sacred issues
  • Islamic system, Secondary verdict, Muslim
قرآن مجید

1-   ابن اثیر، مبارک بن محمد، (بی­تا)، النهایه، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، قم.

2-   ابن تیمیه، تقی­الدین، (1406)، منهاج السنه، جامعه الإمام محمد بن سعود الإسلامیه، سعودیه.

3-   ابن تیمیه، تقی­الدین، (1416)، مجموع الفتاوى، مجمع الملک فهد، المدینه النبویه.

4-   ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، (1422)، زاد المسیر، دار الکتاب العربی‏، بیروت‏.‏

5-   ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، (1407)، فتح الباری، دارالریان للتراث، قاهره.

6-   محمد بن احمد، (بی­تا)، فتح العلی المالک، دار المعرفه، بی­جا.

7-   ابن رشد قرطبی، (1408)، البیان والتحصیل، دار الغرب الإسلامی، بیروت، چاپ دوم.

8-   ابن عابدین، محمد امین، (1421)، حاشیه رد المختار على الدر المختار، دار الفکر، بیروت.

9-   ابن عبدالواحد، محمد، (بی­تا)، شرح فتح القدیر، دار الفکر، بیروت.

10- ابن عربی، محمد، (1422)، تفسیر ابن عربى‏، دار احیاء التراث العربى‏، بیروت‏.

11- ابن فارس، احمد، (1404)، معجم مقائیس اللغه، دفتر تبلیغات اسلامى، قم.

12- ابن کثیر، اسماعیل، (1420)، تفسیر القرآن العظیم، دار طیبه، بی­جا.

13- ابن مفرج، محمد، (1424)، الفروع، مؤسسه الرسالة، بیروت.

14- ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414)، لسان‌العرب، دارصادر، بیروت.

15- ابن نجیم، زین الدین، (بی­تا)، البحر الرائق، دار المعرفه، بیروت.

16- ابوالصلاح حلبی، (1403)، الکافی فی الفقه، کتابخانه عمومی امام علیع.

17- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، (1408)، روض الجنان‏، بنیاد پژوهش­هاى اسلامى آستان قدس رضوى‏، مشهد.

18- أحمد بن محمد بن حنبل، (1420)، مسند أحمد بن حنبل، مؤسسه الرساله، بیروت، چاپ دوم.

19- امام خمینی(ره)، سید روح الله موسوی، (1378ش)، صحیفه امام،  جلد 11و15و 17،مؤسسه تنظیم و نشر، قم.

20- امام خمینی(ره)، سید روح الله موسوی، (1415)، المکاسب المحرمه، جلد1و2، مؤسسه تنظیم و نشر، قم.

21- آل کاشف الغطاء، هادی، (بی­تا)، الرد على موسى جار الله، موسسه کاشف الغطاء، نجف اشرف.

22- آلوسی، نعمان بن محمود، (1415)، روح المعانى‏، دارالکتب العلمیه‏، بیروت‏.

23- بجیرمی، سلیمان، (1417)، تحفه الحبیب، دار الکتب العلمیه، بیروت.

24- بخاری، محمد بن اسماعیل (1407)، صحیح البخاری، دار ابن کثیر، بیروت، چاپ دوم.

25- بروجردی، سید حسین (1412‌)، الحاشیه علی کفایه الاصول، جلد 1، نشر انصاریان، قم.

26- بعلی، محمد بن علی، (1406)، مختصر الفتاوى، دار ابن القیم، بی­جا.

27- بغدادی، علی بن محمد، (1415)، لباب التاویل، دار الکتب العلمیه، بیروت.‏

28- بهوتی، منصور بن یونس، (1402)، کشاف القناع، دار الفکر، بیروت.

29- بیهقی، أبوبکر، (1421)، شعب­الإیمان، دار الکتب العلمیه، بیروت. 

30- ترمذی، محمد بن عیسی، (1403)، سنن الترمذی، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم.

31- جصاص، احمد، (1405)، احکام القرآن، دار احیاء التراث العربى‏، بیروت‏.

32- جمعی از نویسندگان، (1394)، حرمت تکفیر مسلمانان و اهانت به مقدسات اسلامی نشر مشعر، قم، چاپ دوم.

33- حائری، سید علی، (1377)، مقتنیات الدرر، دار الکتب الاسلامیه‏، تهران‏.

34- حائری یزدی، شیخ عبدالکریم، (1418)‌، دررالفوائد، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، چاپ ششم.

35- حر عاملی، محمد بن حسن، (1409)، وسائل الشیعه، ‏مؤسسه آل­البیتع، قم.

36- حر عاملی، محمد بن حسن، (1403)، الفوائد الطوسیه، چاپخانه علمیه، قم.

37- حسینی شیرازی، محمد، (1424)، تقریب القرآن إلى الأذهان‏، دار العلوم‏، بیروت.‏

38- حطاب رُّعینی، محمد بن محمد، (1412)، مواهب الجلیل، دار الفکر، بیروت، چاپ دوم.

39- خرشی، محمد، (1318)، الشرح الکبیر، بی­نا، قاهره.

40- خلیل فراهیدی، (1409)، العین، دار الهجره، قم.

41- خمینی، سید مصطفی، (1418)، تحریرات فی الأصول، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌، قم.

42- خویی، حبیب الله هاشمی، (بی­تا)، منهاج البراعه، مکتبه الاسلامیه، تهران.

43- خویی، سید ابوالقاسم موسوی (1420)، اجود التقریرات، تقریرات محقق نائینی، انتشارات مصطفوی، قم.

44- راغب، حسین بن محمد، (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، دار العلم - الدار الشامیة، لبنان – سوریه.

45- زرندی، محمد بن یوسف، (بی­تا)، نظم در السمطین، دار احیاء التراث العربی، بیروت.

46- زمخشری، محمود بن عمر، (بی­تا)، الکشاف، دار إحیاء التراث العربى، بیروت.

47- سبحانی، جعفر، (1381)، الإنصاف فی مسائل دام فیها الخلاف، موسسه الامام الصادقع، قم.

48- سبزواری، سید عبدالاعلی، (1409)، مواهب الرحمان، موسسه اهل بیتع، بیروت‏.

49- سبزواری، محمد بن حبیب الله، (1419)، ارشاد الاذهان‏، دار التعارف للمطبوعات‏، بیروت‏.

50- سیوطی، جلال الدین، (1416)، تفسیر الجلالین‏، مؤسسه النور للمطبوعات‏، بیروت‏.

51- سیوطی، جلال الدین،  (1993)، الدر المنثور، دار الفکر، بیروت.  

52- شبراوی شافعی، عبدالله، (1423)، الإتحاف بحبِّ الأشراف، دار الکتاب الاسلامی، قم.

53- شوشتری، نور الله بن شریف، (1367)، الصوارم المهرقه، مطبعه النهضه، تهران.

54- شوکانی، محمد بن علی، (1414)، فتح القدیر، دار ابن کثیر، دار الکلم الطیب، دمشق، بیروت‏.

55- شوکانی، محمد بن علی، (بی­تا)، نیل الأوطار، إدارة الطباعة المنیریة، بی جا و بی تا.

56- شیبانی، أحمد بن حنبل، (بی­تا)، السنه، دار ابن القیم، بی جا.

57- صدر، سید محمد باقر، (1418)، دروس فی علم الاصول‌، مؤسسة النشر الاسلامی،  قم، چاپ پنجم.

58- صدوق، محمد بن علی، (1362)، الخصال، دفتر انتشارات اسلامی، قم.

59- صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، مکتبه الداوری، قم.

60- طباطبایی، سید محمد حسین، (1417)، المیزان فى تفسیر القرآن، انتشارات جامعه‏ى مدرسین، قم، چاپ پنجم.

61- طبری، محمد بن جریر، (1403)، تاریخ الأمم و الملوک، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، بیروت.

62- طبری، محمد بن جریر، (1412)، جامع البیان، دار المعرفه‏، بیروت‏.

63- طریحی، سید احمدحسین، (1416)، مجمع البحرین، کتابفروشی مرتضوی، تهران.

64- طنطاوى، محمد، (بی­تا)، التفسیر الوسیط‏، نرم افزار جامع التفاسیر نور.

65- طوسی، محمد بن الحسن، (1411)، الغیبه، دار المعارف الإسلامیة، قم.

66- طوسی، محمد بن الحسن، (بی­تا)، التبیان، دار احیاء التراث العربی، بیروت.

67- عبید کلبانی، (1428)، اللعن فی الإسلام، دار العاصمه، مملکه البحرین.

68- علامه مجلسی، محمد باقر، (1403)، بحار الأنوار، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم.‏

69- علی­دوست، ابوالقاسم، (1388)، فقه و مصلحت، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران.

70- عمید زنجانی، عباسعلی، (1384)، قواعد فقه سیاسی(مصلحت)، امیرکبیر، تهران.

71- عینی حنفی، محمود بن احمد، (بی­تا)، عمده القارى، دار إحیاء التراث العربى، بیروت.

72- غزالی، محمد، (بی­تا)، إحیاء علوم الدین، دار المعرفه، بیروت.

73- فخر رازی، محمد بن عمر، (1420)، التفسیر الکبیر، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم.

74- فیض کاشانی، محمد، (بی­تا)، تفسیر الصافی، مکتبه الصدر، تهران.

75- فیومی، احمد، (بی­تا)، المصباح المنیر، منشورات دار الرضی‌، قم.

76- قرطبی، محمد بن احمد، (1364)، الجامع لأحاکم القرآن، انتشارات ناصر خسرو، تهران‏. ‏

77- کاشانی، ابوبکر، (1406)، بدائع الصنائع، دار الکتب العلمیه، بیروت، چاپ دوم.

78- کبیر مدنی شیرازی، سید علی خان، (1415)، ریاض السالکین، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ چهارم.

79- کلینی، محمد بن یعقوب، (1407)، الکافی، دار الکتب الإسلامیه، تهران‏، چاپ چهارم‏.

80- ماوردی، علی بن محمد، (1414)، الحاوی الکبیر، دار الکتب العلمیه، بیروت.

81- محقق اردبیلی، احمد، (بی­تا)، زبده البیان، المکتبه الجعفریه، تهران.

82- محقق ثانی، علی بن حسین، (1409)، رسائل المحقق الکرکی، کتابخانه آیه الله مرعشى نجفى، قم. ‌

83- محقق ثانی، علی بن حسین، (بی­تا)، النفحات اللاهوت، مکتبه نینوی الحدیثه، تهران.

84- مراغی، احمد بن مصطفی، (بی­تا)، تفسیر المراغى‏، داراحیاء التراث العربى‏، بیروت.

85- مرداوی، علی بن سلیمان، (1419)، الإنصاف، دار إحیاء التراث العربی، بیروت.

86- مرعشی، شهاب الدین، (بی­تا)، شرح إحقاق الحق، تصحیح: السید إبراهیم المیانجی، بی­نا، بی­جا.

87- مسعودی، علی بن حسین، (1965)، مروج الذهب، دار الاندلس، بیروت.

88- مسلم بن الحجاج، (بی­تا)، صحیح مسلم، دار إحیاء التراث العربى، بیروت.

89- مشکینی، علی، (1413)، اصطلاحات الاصول، دفتر انتشارات اسلامی، قم.

90- ملک افضلی اردکانی، محسن، (1391)، مفهوم نظام و کاربرد آن در فقه و اصول، مجله فقه و اصول، سال48، (شماره88)، ص133-129.

91- نجف­آبادی، حسین علی منتظری، (1409)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، (مترجمان: صلواتی، محمود و شکوری، ابوالفضل) مؤسسه کیهان، قم.

92- نفراوی، احمد بن غنیم، (بی­تا)، الفواکه الدوانی، مکتبه الثقافه الدینیه، بی­جا.

93- نووی، یحیی بن شرف(بی­تا)، المجموع، دار الفکر، بیروت.