بررسی فقهی و حقوقی مفهوم و شرایط اضطرار و تأثیر آن در مسؤولیت مدنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق خصوصی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه مازندران

3 دانش‌‌آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

اضطرار مجموعه اوضاع و احوالی است که سبب می­شود شخص برای اجتناب از خطری فعلی یا قریب­الوقوع به دیگری خسارت وارد آورد و در این اضرار ناچار است برای این­که شخصی مضطر شناخته شود شرایطی تحقق یابد و در صورت وقوع این شرایط اضطراری، در مورد مسؤولیت یا عدم مسؤولیت مضطر در زمان حاکمیت تبصره ماده 55 قانون مجازات اسلامی سابق، بین حقوقدانان اختلاف­نظر وجود دارد. با حذف تبصره مذکور در قانون جدید مجازات اسلامی، این سؤال مطرح می­شود که آیا همچنان اضطرار از جمله علل رافع مسؤولیت مدنی است؟ در این تحقیق مفهوم، شرایط، آثار و مصادیق اضطرار در مسؤولیت مدنی، مورد بررسی قرار خواهد گرفت

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Legal and Juridical Study of the Concept and Conditions of Necessity and its Effect on Civil Liability

نویسندگان [English]

  • Hamid Abhary 1
  • Mohammad Farzanegan 2
  • Somayeh Zohori 3
1 Professor of Private Law, Mazandaran University, Babolsar, Iran
2 Ph.D of Private Law, Mazandaran University, Babolsar, Iran
3 Ph.D of Private Law, Mazandaran University, Babolsar, Iran
چکیده [English]

Necessity is the one of the circumstances that causes one person to avoide an existence or near risk enter to damage on the other person. For realization, the necessity must exist in some conditions and with existing these conditions, at the time of enforcing of waver of article 55 of the former Islamic penalty code, there will be different opinions among the lawyers. With elimination that waver in new penalty code, the question is that whether necessity is one of factors that raises the civil liability or not? In this article, the author consider the concept, conditions, effects and cases of necessity in civil liability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Necessity
  • liability
  • Civil
  • Damage
- توسلی جهرمی، منوچهر، (1382)، تأثیر اضطرار در مسؤولیت مدنی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 60، صفحات61-79.

2- صفایی، سیدحسین، رحیمی، حبیب­الله، (1389)، مسؤولیت مدنی الزامات خارج از قرارداد، سمت، تهران، چاپ اول.

3-کاتوزیان، ناصر، (1387)، الزام­های خارج از قرارداد مسؤولیت مدنی، جلد 1،انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ هشتم.

4-کاتوزیان، ناصر، (1385)، دوره مقدماتی حقوق مدنی وقایع حقوقی، شرکت سهامی انتشار، تهران، چاپ دهم.

5- گلدوزیان، ایرج، (1383)، بایسته­های حقوق جزای عمومی، نشر میزان، تهران، چاپ نهم.

6- محقق داماد، سید مصطفی، (1385)، قواعد فقه بخش جزایی، جلد4، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، چاپ ششم.

7-معین، محمد، (1385)، فرهنگ فارسی، انتشارات راه رشد، تهران، چاپ سوم.

8-آملی، میرزا هاشم، (1406)،المعالم الماثوره، جلد4، مولف الکتاب، قم، چاپ اول.

9-اسدی حلی(علامه حلی)،حسن بن یوسف بن مطهر، (1410)، ارشاد الاذهان الی احکام الایمان، جلد2، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مقدسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ دوم.

10- اسدی حلی(علامه حلی)،حسن بن یوسف بن مطهر، (1411)، تبصره المتعلمین فی احکام الدین، مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، چاپ اول.

11- اسدی حلی(علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر، (1420)، تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، جلد2، مؤسسه امام صادق علیه السلام، قم، چاپ چهارم.

12- اسدی حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر، (1412)، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، جلد2، مجمع البحوث اسلامیه، مشهد، چاپ اول.

13-اردبیلی، احمد بن محمد، (بی­تا)، زبده البیان فی احکام القرآن، المکتبه الجعفریه لاحیاء الآثار الجعفریه، تهران، چاپ اول.

14- اردبیلی، احمد بن محمد، (1403)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح الارشاد الاذهان، جلد 5، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مقدسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

15- اصفهانی، سید ابوالحسن، (1422)، وسیله النجاه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره، قم، چاپ اول.

16- اصفهانی(فاضل هندی)، محمد بن حسن، (1416)،کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، جلد7، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مقدسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول.

17- اصفهانی(فاضل هندی)، محمد بن حسن، (1416)،کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، جلد 9، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مقدسین حوزه علمیه قم، قم.

18- تسخیری، محمدعلی، (1431)، القواعد الاصولیه و الفقهیه علی مذهب الامامیه، جلد 2، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی معاونت فرهنگی، تهران، چاپ دوم.

19- جمعی از پژوهشگران زیر نظر هاشمی شاهرودی، سید محمود، (1426)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام،  جلد 3، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، چاپ دوم.

20- جمعی از مؤلفان، (بی­تا)، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام، جلد 9، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، چاپ اول.

21- حسینی سیستانی، سیدعلی، (1417)، منهاج الصالحین، جلد3، دفتر حضرت آیه­الله سیستانی، قم، چاپ پنجم.

22- حسینی مراغه­ای، میرعبدالفتاح، (1418)، العناوین، جلد2، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ  اول.

23- خوانساری، سید احمد بن یوسف، (1405)، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، جلد3، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ دوم.

24- طباطبایی حکیم، سیدمحسن، (1416)، مستمسک العروه الوثقی، جلد 13، مؤسسه دار التفسیر، قم، چاپ اول.

25- طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، (1421)،حاشیه المکاسب، جلد1، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ دوم.

26- عاملی(شهید ثانی)، زین­الدین بن علی، (1413)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، جلد12، مؤسسه المعارف الاسلامیه، قم، چاپ اول.

27- عاملی(شهید اول)، محمد بن مکی، (1417)، الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه، جلد3، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مقدسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ دوم.

28- عراقی،آقا ضیاالدین علی، (1414)، شرح تبصره المتعلمین، جلد 5، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مقدسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ دوم.

29-کاشانی، ملامحسن، (1416)، مفاتیح الشرائع، جلد2، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، قم، چاپ اول.

30- گیلانی (میرزای قمی)، ابوالقاسم بن محمد حسن، (1427)، رسائل میرزای قمی، جلد 2، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول.

31- محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن، (1408)، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد 3، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ دوم.

32- مشکینی، میرزاعلی، (1428)، مصطلحات الفقه، قم.

33- مکارم شیرازی، ناصر، (1424)،کتاب النکاح، جلد1، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم، چاپ اول.

34- موحدی لنکرانی، محمد فاضل، (1421)، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله-قصاص، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، قم، چاپ اول.

35- موسوی خمینی، سید روح الله، (1385)، تحریر الوسیله، جلد2، مؤسسه انتشارات دار العلم، قم، چاپ هفتم.

36- موسوی خویی، سید ابوالقاسم، (1418)، التنقیح فی شرح العروه الوثقی، جلد1، تحت اشراف جناب آقای لطفی، قم، چاپ دوم.

37- موسوی خویی، سید ابوالقاسم، (1412)، مصباح الاصول،  جلد2، نشر داوری، قم، چاپ دوم.

38- موسوی عاملی، محمد بن علی، (1411)، مدارک الاحکام فی شرح عبادات شرائع الاسلام، جلد1، بیروت، چاپ اول.

39- نجفی، محمدحسن، (1404)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد27، دار الاحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم.

40-نجفی، محمد حسن، (1404)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ،جلد36، دار الاحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم.