بررسی حدود و ثغور تنبیه ، تعزیر و تأدیب کودک در فقه امامیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه فردوسی مشهد

3 کارشناش ارشد حقوق خصوصی دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

فقه امامیه تنبیه کودک را به‌طورکلی ممنوع نکرده­است. بلکه با توجه به شرایطی خاص، ممنوعیت آن‌را برداشته است. البته عنوان اولیه در تنبیه کودک حرمت است و تنها در شرایطی خاص استثناء می‌پذیرد. موارد استثناء تنبیه کودک تحت دو عنوان کلیِ؛ تعزیر و تأدیب می‌باشد. هر چند بیشترِ قریب به اتفاق فقها در تنبیه بدنی کودک این دو عنوان را تفکیک نکرده‌اند اما از آنجا که در برخی موارد خاص به آن اشاره نموده‌اند تفکیک این دو عنوان ضروری به‌نظر می‌رسد زیرا موارد، حکم، شرایط و بسیاری از لوازم این دو عنوان با هم متفاوت است و ثمرات عملی قابل توجهی در تفکیک این دو عنوان وجود دارد. علاوه بر این از آنجایی که فقها به‌طور مفصّل این بحث را مطرح نکرده­اند بسیاری از ضوابط و شرایط تنبیه بدنی کودک از جمله موارد، کیفیت، مرحله، افراد تنبیه‌کننده و مانند آن در کتب فقهی بررسی نشده است که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studying the Degree of Punishment, Discretionary Correction and Discipline of Child According to Shiite Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Nasrollah Shameli 1
  • Ehsan Aliakbari Babokani 2
  • Mohsen Shakery 3
1 Professor OF Esfahan University, Esfahn, Iran
2 Ferdowsi University, Mashhad, Iran
3 Imam Sadiq University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Shiite jurisprudence does not prohibited the punishment of child in general. But due to certain circumstances, the ban is lifted. However, the preliminary sentence of child punishment is sanctity, only has some exceptions in specific circumstances. Exception of child punishment is under two general terms including discretionary correction and correction. Although most of the Islamic scholars did not separate this two general terms in the corporal punishment of children, it seems necessary in some cases to separate these two groups, because the cases, the conditions and many accessories of this two general terms are different and the separation of these two terms hasn’t any significant practical results. Moreover, since Islamic scholars haven’t argued within the issue, many of the terms and conditions including corporal punishment of children, the quality, level and the persons who have the right of punishment have not been investigated in the texts of jurisprudence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • punishment
  • child discipline
  • chastising
  • Shiite jurisprudence
1-    ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى،دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم ،1410ق.

2-    ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت ،1414ق‏.

3-    ابو الصلاح حلبى، ابو الصلاح تقى الدین بن نجم الدین، الکافی فی الفقه، بی‌نا‏، اصفهان ،‏1403ق‏. ‏‏

4-    اراکى، محمد على، المکاسب المحرمه، مؤسسه در راه حق، قم ،1415ق.

5-    اشتهاردى، على پناه، مدارک العروه،دار الأسوه للطباعه و النشر، تهران ،1417ق.

6-    اصفهانى کمپانى، محمد حسین، حاشیه کتاب المکاسب، محقّق، قم ،1415ق.

7-    انصارى، مرتضى بن محمد امین، الصوم ، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‏، قم، 1413ق‏.

8-    ــــــــــــــــــــــــــــ، المکاسب، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، 1415ق‏.

9-    انصاری، قدرت‌الله، تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق جزاء، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم ،(1385ش).

10- تبریزى، جواد بن على، أسس الحدود و التعزیرات، دفتر مؤلف‏، قم ،‏1417ق.‏

11- حرّ عاملى، محمد بن حسن‏، تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، مؤسسه آل البیت(ع) ، قم ،‏1409ق.

12- حلبى، حمزه بن على حسینى، غنیه النزوع إلى علمی الأصول و الفروع، مؤسسه امام صادق(ع)‏‏، قم ،1417ق. ‏

13- حلى، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم ،‏1413ق.

14- حلى، علامه حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم،1413ق‏.

15- حلّى، فخر المحقّقین، محمد بن حسن بن یوسف اسدى، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد ، مؤسسه اسماعیلیان، قم،‏1387ق.

16- حلّى، محقّق نجم الدین جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، مؤسسه اسماعیلیان‏، قم،‏1408ق.

17- حلّى، محقّق نجم الدین جعفر بن حسن‏، نکت النهایه، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم ،1412ق.

18- حلى، یحیى بن سعید، الجامع للشرائع،مؤسسة سید الشهداء العلمیه‏، قم ،1405ق، چاپ اول‏.

19- خمینى، سید روح اللَّه موسوى، توضیح المسائل(المحشى)، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم،‏1424ق‏.

20-    خوانسارى، سید احمد،، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، مؤسسه اسماعیلیان، قم، 1405ق.

21- خویى، سید ابو القاسم موسوى، المکاسب ـ مصباح الفقاهه، ‏بی‌جا،بی‌تا.

22- خویى، سید ابو القاسم موسوى، مبانی تکملة المنهاج، بی‌جا،‏بی‌تا.

23- راشد صیمرى، مفلح بن حسن، غایه المرام فی شرح شرائع الإسلام، دار الهادی، بیروت (1420ق)‏.

24- روحانى، سید مهدى حسینى، رساله فی أن الوتر ثلاث رکعات، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم ،1412ق.

25- سبحانی، جعفر، الموجز، مؤسسه الامام الصادق، قم ،1426ق.

26- سبزوارى، سید عبد الأعلى، مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام، دفتر آیة الله سبزوارى، قم ، 1413ق.

27- سعدى، ابو جیب، القاموس الفقهی لغه و اصطلاحا،‏ بی‌جا،بی‌تا.

28- سلاّر(قاضى حلب)، حمزه بن عبد العزیز دیلمى، المراسم العلویه و الأحکام النبویه فی الفقه الإمامی، منشورات الحرمین، قم ،‏1404ق، چاپ اول‏.

29- شهید اول، محمد بن مکى عاملى، الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه،دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم ،1417ق.

30- شهید اول، محمد بن مکى عاملى، ذکرى الشیعه فی أحکام الشریعه، بی‌جا،بی‌تا‏.

31- شهید ثانى، زین الدین بن على بن احمد عاملى، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، مؤسسة المعارف الإسلامیه، قم ،‏1413ق.

32- شهید ثانى، زین الدین بن على بن احمد عاملى، رسائل الشهید الثانی،دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‏، قم ،1421ق‏.

33- صدر، شهید، سید محمد، ما وراء الفقه، دار الأضواء للطباعه و النشر و التوزیع، بیروت ،1420ق.

34- طباطبائى، صاحب ریاض،سید على بن محمد بن ابى معاذ، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، قم، 1418ق‏.

35- طریحى، فخر الدین، مجمع البحرین ، کتابفروشى مرتضوى، تهران ،1416ق.

36- طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیه، المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه، تهران ،1387ق.

37- طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوى، دار الکتاب العربی،بیروت ،1400ق.‏ ‏

38- طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن، رجال الشیخ ـ الأبواب، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏‏، قم ،1415ق‏.

39-    عطاران، محمد، آراء مربیان بزرگ مسلمان درباره تربیت کودک، ناشر مدرسه، تهران ،1371ش.

40- عمیدى، سید عمید الدین عبد المطلب بن محمد اعرج حسینى، ‏کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم ،1416ق.

41- فاضل لنکرانى، محمد موحدى، الحدود(تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله)، مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام، قم ،1422ق‏. ‏

42- فاضل هندى، محمد بن حسن بن محمد اصفهانى،کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم ،‏1416ق‏.

43- فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین، منشورات الهجره‏، قم، ‏1410ق.

44- قرشى، سیدعلى اکبر، قاموس قرآن، دارالکتب الإسلامیه‏‏، تهران ،1412ق.

45- قمّى، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابویه‏‏، فقه الرضا، مؤسسه­آل البیت(ع)‏، مشهد ،1406ق.

46- قمّى، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابویه، من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،قم ،1413ق.

47- کرکى، محقّق ثانى، على بن حسین عاملى‏، جامع المقاصد فی شرح القواعد، مؤسسه آل البیت(ع)‏ ، قم ،(1414ق).

48- کشى، ابو عمرو محمد بن عمر بن عبدالعزیز، رجال الکشی، مشهد، مؤسسه نشر،1490ق.

49- گلپایگانى، سید محمد رضا موسوى، الدر المنضود فی أحکام الحدود: دار القرآن الکریم، قم،1412ق.

50- مؤمن قمى، محمد، مبانی تحریر الوسیله، بی‌جا،بی‌تا.

51- مجلسى اول، محمد تقى بن مقصود على اصفهانى، روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور، قم ،‏1406ق.

52- محقّق خراسانی، محمد کاظم، کفایه الاصول، بی‌جا،مؤسسه آل البیت، 1409ق.

53- محمود عبد الرحمان، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیه، بی‌جا‏،بی‌تا.

54- مرعشى نجفى، سیدشهاب الدین، السرقه على ضوء القرآن و السنه، قم ،بی‌تا.

55- مظفر محمد رضا، اصول الفقه، اسماعیلیان،بی‌تا، بی‌جا.

56- مغنیه، محمد جواد(1421ق)، فقه الإمام الصادق علیه السلام، قم‏:‏ مؤسسه انصاریان‏.

57- مقدس اردبیلى، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم،1403ق‏.

58- منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الاسلامیه، مرکز العالمی للدراسات الإسلامیه، قم ،1409ق.

59- مهیار، رضا، فرهنگ ابجدى عربى ـ فارسى ، انتشارات اسلامى، تهران،1410ق.

60- نائینى، میرزا محمد حسین بن عبدالرحیم غروى، منیه الطالب فی حاشیه المکاسب، المکتبه المحمدیه، تهران ،1373ق‏‏.

61- نجاشى، ابوالحسن احمد بن على بن احمد، رجال النجاشی، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم ،1407ق.

62- نجفى، صاحب الجواهر، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‏، جلد‏26 و 21‏، دار إحیاء التراث العربی ، بیروت ،بی‌تا‏، چاپ هفتم.

63- نورى، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، مؤسسه آل‌البیت(ع) ‏، ج‏18،‏‏، بیروت،1408ق‏، چاپ اول‏،.

64- یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم طباطبایی، حاشیه المکاسب، جلد1، بی‌جا،(بی‌تا).